शालेय अभ्यासक्रमात आता कृषी शिक्षण: पहिलीपासूनच मिळणार शेतीचे धडे, शिक्षणमंत्र्यांचे मोठे निर्देश!
शाळेत आता ‘अ’ आईचा, ‘आ’ आंब्याचा आणि ‘श’ शेतीचा! पहिलीपासून अभ्यासक्रमात कृषी शिक्षणाचा समावेश
मुंबई: महाराष्ट्राच्या शिक्षण पद्धतीत एका मोठ्या आणि दूरगामी बदलाची पायाभरणी झाली आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० आणि राज्य अभ्यासक्रम आराखडा २०२४ अंतर्गत आता शालेय विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञानच नाही, तर मातीशी जोडणारे व्यावहारिक ज्ञानही मिळणार आहे. राज्याचे शालेय शिक्षण राज्यमंत्री डॉ. पंकज भोयर यांनी दिलेल्या निर्देशानुसार, येत्या २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षापासून इयत्ता पहिलीच्या अभ्यासक्रमात ‘कृषी शिक्षण’ या विषयाचा समावेश करण्यात येणार आहे.
काय आहे नेमका निर्णय?
मंत्रालयात नुकत्याच झालेल्या एका उच्चस्तरीय बैठकीत, शालेय अभ्यासक्रमात कृषी विषयाचा समावेश करण्यावर शिक्कामोर्तब करण्यात आले. या बैठकीत डॉ. पंकज भोयर यांनी शिक्षण विभागाला अंमलबजावणीसाठी तातडीने तयारी करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
या निर्णयानुसार:
- सुरुवात: शैक्षणिक वर्ष २०२५-२६ पासून.
- पहिली पायरी: इयत्ता पहिलीच्या अभ्यासक्रमात ‘कार्य शिक्षण’ या विषयांतर्गत कृषी शिक्षणाचा समावेश.
- पुढील टप्पे: त्यानंतर टप्प्या-टप्प्याने इयत्ता दहावीपर्यंतच्या सर्व इयत्तांमध्ये कृषी विषय अभ्यासक्रमाचा भाग बनेल.
‘व्यवसाय शिक्षणाची नवकल्पना’
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) २०२० चा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना केवळ पदवीधर बनवणे नाही, तर त्यांना विविध कौशल्ये आणि व्यावसायिक ज्ञानाने सुसज्ज करणे हा आहे. याच धोरणाला अनुसरून राज्य अभ्यासक्रम आराखडा २०२४ मध्ये ‘व्यवसाय शिक्षणाची नवकल्पना’ मांडण्यात आली आहे. कृषी शिक्षणाचा समावेश हे याच दिशेने उचललेले एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.
“आपला देश कृषिप्रधान आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना लहानपणापासूनच शेती, माती आणि पर्यावरणाचे महत्त्व कळले पाहिजे. हे शिक्षण त्यांना केवळ निसर्गाच्या जवळ नेणार नाही, तर कृषी क्षेत्रातील नवनवीन संधींसाठीही तयार करेल,” असे मत डॉ. पंकज भोयर यांनी व्यक्त केले.
या निर्णयाचे फायदे काय असतील?
- व्यावहारिक ज्ञान: विद्यार्थी केवळ पुस्तकात वाचणार नाहीत, तर प्रत्यक्ष बियाणे लावणे, रोपांची काळजी घेणे, पाण्याची बचत अशा गोष्टी शिकतील.
- मातीशी नाळ: शहरी भागातील विद्यार्थ्यांना शेती आणि शेतकऱ्यांच्या कष्टांविषयी आपुलकी आणि आदर निर्माण होईल.
- कौशल्य विकास: निरीक्षण, नियोजन आणि समस्या निवारण यांसारख्या महत्त्वाच्या कौशल्यांचा विकास होईल.
- भविष्यातील संधी: कृषी पर्यटन, कृषी-तंत्रज्ञान (Agri-Tech), अन्न प्रक्रिया उद्योग अशा अनेक क्षेत्रांसाठी भविष्यातील पिढी तयार होईल.
- पर्यावरण जागृती: लहान वयातच पाणी, जमीन आणि नैसर्गिक संसाधनांचे महत्त्व विद्यार्थ्यांवर बिंबवले जाईल.
पुढील वाटचाल कशी असेल?
शिक्षण विभागाला या निर्णयाची अंमलबजावणी करण्यासाठी अभ्यासक्रम तयार करणे, शिक्षकांना प्रशिक्षण देणे आणि आवश्यक शैक्षणिक साहित्य विकसित करण्याचे आव्हान पेलावे लागणार आहे. २०२५-२६ पासून इयत्ता पहिलीसाठी हा अभ्यासक्रम लागू होईल आणि त्यानंतर प्रत्येक वर्षी पुढच्या इयत्तेसाठी तो विस्तारला जाईल.
एकंदरीत, हा निर्णय महाराष्ट्राच्या शिक्षण व्यवस्थेत क्रांती घडवणारा ठरू शकतो. यामुळे भविष्यातील पिढी केवळ नोकरीच्या मागे न लागता, कृषी क्षेत्रात नवनवीन प्रयोग करून ‘अन्नदाता’ बनण्याचा विचार करू शकेल.
कृषीशिक्षण,शालेयशिक्षण,नवीनअभ्यासक्रम,NEP2020,महाराष्ट्रशिक्षण,AgricultureInEducation,SCF2024,शिक्षणक्रांती,शेतीशाळा
