जनगणना 2027 : नागरिकांकडून विचारले जाणार 40 प्रश्न, केंद्र सरकारची अधिसूचना जारी
नवी दिल्ली, 14 ऑगस्ट 2026 : भारताच्या आगामी जनगणना 2027 संदर्भात केंद्र सरकारच्या गृह मंत्रालयाने महत्त्वाची अधिसूचना जारी केली आहे. भारताचे महारजिस्ट्रार आणि जनगणना आयुक्त यांच्या कार्यालयाकडून जारी करण्यात आलेल्या या अधिसूचनेनुसार जनगणना अधिकाऱ्यांना स्थानिक क्षेत्रातील रहिवाशांकडून विविध वैयक्तिक, सामाजिक, शैक्षणिक, आर्थिक आणि ओळखविषयक माहिती संकलित करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
ही अधिसूचना The Gazette of India, Extraordinary, Part II, Section 3, Sub-section (ii) मध्ये प्रसिद्ध करण्यात आली आहे. अधिसूचनेचा क्रमांक S.O. 4505(E) असून तारीख 14 ऑगस्ट 2026 आहे.
जनगणना 2027 मध्ये कोणती माहिती विचारली जाणार?
अधिसूचनेनुसार जनगणना 2027 संदर्भातील Household Schedule मध्ये एकूण 40 बाबींशी संबंधित माहिती संकलित केली जाणार आहे.
1. व्यक्तीचे नाव
कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्तीचे नाव नोंदवले जाईल.
2. कुटुंबप्रमुखाशी संबंध
संबंधित व्यक्तीचा कुटुंबप्रमुखाशी असलेला संबंध विचारला जाईल.
3. लिंग
व्यक्तीचे लिंग नोंदवले जाईल.
4. जन्मतारीख आणि वय
जन्मतारीख तसेच पूर्ण झालेल्या वर्षांमध्ये वय विचारले जाईल.
5. सध्याची वैवाहिक स्थिती
व्यक्तीची सध्याची वैवाहिक स्थिती नोंदवली जाईल.
6. विवाहाच्या वेळीचे वय
विवाह झालेल्या व्यक्तीचे विवाहाच्या वेळीचे पूर्ण वर्षांतील वय विचारले जाईल.
7. पती/पत्नीचे नाव
विवाहित व्यक्तीच्या पती किंवा पत्नीचे नाव नोंदवले जाईल.
8. घोषित राष्ट्रीयत्व
व्यक्तीने घोषित केलेले राष्ट्रीयत्व विचारले जाईल.
9. धर्म
व्यक्तीचा धर्म नोंदवला जाईल.
10. अनुसूचित जाती / अनुसूचित जमाती / जात
व्यक्ती अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती किंवा इतर जात प्रवर्गातील असल्यास त्याची नोंद केली जाईल.
11. वडिलांची माहिती
व्यक्तीच्या वडिलांशी संबंधित माहिती घेतली जाईल.
12. आईची माहिती
व्यक्तीच्या आईशी संबंधित माहिती नोंदवली जाईल.
13. दिव्यांगत्व
व्यक्तीच्या दिव्यांगत्वाशी संबंधित माहिती विचारली जाईल.
14. मातृभाषा व इतर ज्ञात भाषा
व्यक्तीची मातृभाषा आणि तिला येत असलेल्या इतर भाषांची माहिती घेतली जाईल.
15. साक्षरता आणि डिजिटल साक्षरतेची स्थिती
व्यक्ती साक्षर आहे की नाही तसेच डिजिटल साक्षरतेशी संबंधित माहिती घेतली जाईल.
16. शैक्षणिक संस्थेत शिक्षण घेण्याची स्थिती
सध्या व्यक्ती कोणत्याही शैक्षणिक संस्थेत शिक्षण घेत आहे की नाही, याची नोंद केली जाईल.
17. प्राप्त केलेली सर्वोच्च शैक्षणिक पात्रता व अभ्यासक्रम/विषय
व्यक्तीने प्राप्त केलेली सर्वोच्च शैक्षणिक पात्रता आणि संबंधित अभ्यासक्रम किंवा विषय विचारला जाईल.
18. मागील वर्षात कोणतेही काम केले का?
मागील एका वर्षाच्या कालावधीत व्यक्तीने कोणतेही काम केले आहे का, याची माहिती घेतली जाईल.
19. आर्थिक कार्याची श्रेणी
व्यक्तीच्या आर्थिक कार्याची श्रेणी नोंदवली जाईल.
20. व्यवसाय
व्यक्तीचा व्यवसाय कोणता आहे, याची माहिती घेतली जाईल.
21. उद्योग, व्यापार किंवा सेवेचे स्वरूप
व्यक्ती ज्या उद्योग, व्यापार किंवा सेवा क्षेत्रात कार्यरत आहे, त्याचे स्वरूप विचारले जाईल.
22. कामगाराचा वर्ग
व्यक्ती कोणत्या प्रकारच्या कामगार वर्गात येते, याची नोंद केली जाईल.
23. गैर-आर्थिक कार्य
ताज्या घडामोडी (Live Updates)
अल्पकालीन, अर्ध-अल्पकालीन आणि गैर-कामगार व्यक्तींसाठी त्यांच्या गैर-आर्थिक कार्याची माहिती घेतली जाईल.
24. काम शोधण्याची किंवा कामासाठी उपलब्ध असण्याची स्थिती
व्यक्ती कामाच्या शोधात आहे का किंवा कामासाठी उपलब्ध आहे का, याची माहिती घेतली जाईल.
25. कार्यस्थळापर्यंतचा प्रवास
व्यक्ती कामाच्या ठिकाणी जाण्यासाठी कोणत्या प्रकारे प्रवास करते किंवा कार्यस्थळापर्यंत पोहोचण्याशी संबंधित माहिती नोंदवली जाईल.
26. जन्मस्थान
व्यक्तीचे जन्मस्थान विचारले जाईल.
27. पूर्वीचे निवासस्थान
व्यक्तीचे पूर्वीचे निवासस्थान कोणते होते, याची माहिती घेतली जाईल.
28. निवासस्थान बदलण्याचे कारण
व्यक्तीने आपले निवासस्थान का बदलले, याची माहिती विचारली जाईल.
29. स्थलांतरानंतर या गावात/शहरात राहण्याचा कालावधी
निवासस्थान बदलल्यानंतर संबंधित गाव किंवा शहरात व्यक्ती किती काळापासून राहत आहे, याची नोंद केली जाईल.
30. कायमस्वरूपी निवासस्थानाचा पत्ता
व्यक्तीच्या कायमस्वरूपी निवासस्थानाचा पत्ता नोंदवला जाईल.
31. सध्या जिवंत असलेल्या मुलांची संख्या
सध्या जिवंत असलेल्या मुलांची संख्या विचारली जाईल. ही माहिती विवाहित, विधवा, घटस्फोटित किंवा विभक्त महिलांसाठी संबंधित स्वरूपात घेतली जाईल.
32. जिवंत जन्मलेल्या मुलांची संख्या
व्यक्तीच्या आयुष्यात जिवंत जन्मलेल्या मुलांची संख्या नोंदवली जाईल. ही बाब संबंधित महिलांसाठी लागू आहे.
33. मागील एका वर्षात जिवंत जन्मलेल्या मुलांची संख्या
मागील एका वर्षात जिवंत जन्मलेल्या मुलांची संख्या नोंदवली जाईल. ही माहिती सध्याच्या विवाहित महिलांसाठी लागू आहे.
34. कोविड-19 लसीकरणाची स्थिती
व्यक्तीने कोविड-19 लसीकरण केले आहे का, यासंबंधी माहिती घेतली जाईल.
35. बँक खात्यांची एकूण संख्या
कुटुंबाकडे असलेल्या बँक खात्यांची एकूण संख्या विचारली जाईल.
36. मोबाईल क्रमांक
उपलब्ध असल्यास मोबाईल क्रमांकाची माहिती घेतली जाईल.
37. आधार क्रमांक
उपलब्ध असल्यास आधार क्रमांकाची माहिती घेतली जाईल.
38. मतदार ओळखपत्र क्रमांक
उपलब्ध असल्यास मतदार ओळखपत्र क्रमांकाची माहिती घेतली जाईल.
39. पासपोर्ट क्रमांक
भारतीय पासपोर्टधारक असल्यास पासपोर्ट क्रमांकाची माहिती घेतली जाईल.
40. ड्रायव्हिंग लायसन्सची उपलब्धता
व्यक्तीकडे ड्रायव्हिंग लायसन्स उपलब्ध आहे का, याची माहिती घेतली जाईल.
जनगणना 2027 साठी 40 प्रश्न का महत्त्वाचे आहेत?
जनगणना ही देशातील लोकसंख्या, सामाजिक रचना, शिक्षण, रोजगार, स्थलांतर, भाषा, धर्म, आर्थिक स्थिती आणि इतर महत्त्वाच्या बाबींची अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध करून देणारी प्रक्रिया आहे.
2027 च्या जनगणनेत पारंपरिक लोकसंख्याविषयक माहितीसोबत डिजिटल साक्षरता, शैक्षणिक स्थिती, रोजगार, स्थलांतर, कोविड-19 लसीकरण, बँक खाती आणि विविध ओळखपत्रांशी संबंधित माहिती संकलित करण्याच्या बाबी अधिसूचनेत नमूद करण्यात आल्या आहेत.
जनगणना 2027 संदर्भातील महत्त्वाचे मुद्दे
- अधिसूचना जारी करणारे मंत्रालय: गृह मंत्रालय, भारत सरकार
- कार्यालय: भारताचे महारजिस्ट्रार आणि जनगणना आयुक्त
- अधिसूचनेची तारीख: 14 ऑगस्ट 2026
- अधिसूचना क्रमांक: S.O. 4505(E)
- संदर्भ: Census of India 2027
- माहिती संकलन: Household Schedule च्या माध्यमातून
- एकूण नमूद बाबी: 40
नागरिकांनी काय लक्षात ठेवावे?
जनगणना अधिकाऱ्यांकडून माहिती संकलित करताना नागरिकांनी आपली माहिती अचूकपणे देणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः जन्मतारीख, शैक्षणिक पात्रता, व्यवसाय, स्थलांतर, कायमस्वरूपी पत्ता आणि उपलब्ध असल्यास विविध ओळखपत्रांशी संबंधित माहिती योग्य प्रकारे उपलब्ध ठेवणे उपयुक्त ठरू शकते.
महत्त्वाचे: वरील 40 बाबी 14 ऑगस्ट 2026 रोजी प्रसिद्ध झालेल्या भारत सरकारच्या राजपत्रातील अधिसूचनेनुसार आहेत. प्रत्यक्ष जनगणना प्रक्रियेदरम्यान अधिकृत सूचना, प्रश्नावली किंवा कार्यपद्धतीत आवश्यक ते बदल किंवा स्पष्टीकरण सरकारकडून दिले जाऊ शकते.
जनगणना 2027 ही भारताच्या लोकसंख्येची आणि सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीची अद्ययावत माहिती मिळवण्यासाठी महत्त्वाची राष्ट्रीय प्रक्रिया आहे. 14 ऑगस्ट 2026 रोजी जारी झालेल्या अधिसूचनेनुसार नागरिकांकडून विविध 40 बाबींशी संबंधित माहिती संकलित केली जाणार आहे.
या अधिसूचनेमुळे जनगणना 2027 मध्ये कोणत्या प्रकारची माहिती विचारली जाणार आहे, याची स्पष्ट कल्पना नागरिकांना मिळते.
संदर्भ: भारत सरकार, गृह मंत्रालय, Office of the Registrar General & Census Commissioner, India, Gazette of India, Notification S.O. 4505(E), dated 14 August 2026.
