B.Ed. प्राथमिक शिक्षकांसाठी 6 महिन्यांचा ब्रिज कोर्स अनिवार्य | NIOS Bridge Course
B.Ed. प्राथमिक शिक्षकांसाठी 6 महिन्यांचा ब्रिज कोर्स: संपूर्ण माहिती
प्राथमिक शिक्षण विभागात गुणवत्तेचा दर्जा राखण्यासाठी आणि सर्वोच्च न्यायालयाच्या Devesh Sharma vs. Union of India (Civil Appeal No. 5068 of 2023) या खटल्यातील निकालाचे पालन करण्यासाठी, शिक्षण मंत्रालयाने ‘सहा महिन्यांचा सर्टिफिकेट कोर्स (ब्रिज कोर्स)’ लागू केला आहे. हा कोर्स नेमका कोणासाठी आहे, त्याचे स्वरूप काय आहे आणि अभ्यासक्रम कसा असेल, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
📌 हा कोर्स कोणासाठी अनिवार्य आहे? (Eligibility Criteria)
हा कोर्स सर्व शिक्षकांसाठी नसून, केवळ विशिष्ट कालावधीत नियुक्त झालेल्या शिक्षकांसाठी आहे. खालील अटींची पूर्तता करणाऱ्या शिक्षकांनीच हा कोर्स करणे आवश्यक आहे:
- नियुक्तीचा कालावधी: ज्या उमेदवारांची नियुक्ती 28.06.2018 ते 11.08.2023 या कालावधीत B.Ed. पदवीच्या आधारावर प्राथमिक शिक्षक म्हणून झाली आहे.
- नोकरी टिकवण्यासाठी: आपली पात्रता आणि नोकरी कायम ठेवण्यासाठी हा कोर्स दिलेल्या मुदतीत पूर्ण करणे बंधनकारक आहे.
- महत्वाची टीप: हा ब्रिज कोर्स केवळ सेवेत असलेल्या (In-service) शिक्षकांसाठी आहे. भविष्यात प्राथमिक शिक्षक म्हणून नोकरी मिळवू इच्छिणाऱ्या उमेदवारांसाठी हा कोर्स ग्राह्य धरला जाणार नाही.
🎯 ब्रिज कोर्सची मुख्य उद्दिष्टे (Objectives)
प्राथमिक स्तरावर शिकवताना मुलांचे मानसशास्त्र आणि अध्यापन पद्धती समजून घेणे गरजेचे असते. B.Ed. हे मुख्यतः माध्यमिक शिक्षणासाठी असल्याने, प्राथमिक स्तरासाठी खालील कौशल्ये विकसित करणे हे या कोर्सचे उद्दिष्ट आहे:
- प्राथमिक शाळेतील मुले आणि त्यांची शिकण्याची प्रक्रिया समजून घेणे.
- मुलांच्या वयोगटांनुसार अध्यापन पद्धती (Pedagogy) विकसित करणे.
- भाषा, गणित आणि परिसरातील विविधता लक्षात घेऊन वर्गाचे नियोजन करणे.
- मूल्यमापनासाठी (Assessment) वयाला साजेशी साधने तयार करणे आणि 360° होलिस्टिक प्रगती तपासणे.
- विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी (Divyang/Disability) सर्वसमावेशक शिक्षण पद्धती अवलंबणे.
SIX MONTHS CERTIFICATE COURSE (BRIDGE) ENROLL NOW
📚 अभ्यासक्रम रचना आणि गुणदान पद्धती (Course Structure & Marks Distribution)
हा कोर्स एकूण 20 क्रेडिट्स (Credits) आणि 500 गुणांचा आहे. यामध्ये थिअरी आणि प्रॅक्टिकल (शालेय अनुभव) यांचा समावेश आहे.
| क्र. | कोर्सचे नाव (Subject Title) | अंतर्गत मूल्यमापन (Internal Assessment) | परीक्षा (Term End Exam) | एकूण गुण (Total Marks) | क्रेडिट्स (Credits) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | बाल विकास आणि शैक्षणिक मानसशास्त्र | 25 | 75 | 100 | 4 |
| 2 | अभ्यासक्रम, अध्यापनशास्त्र आणि मूल्यमापन | 25 | 75 | 100 | 4 |
| 3 | भाषेचे अध्यापनशास्त्र-I (हिंदी/प्रादेशिक भाषा) | 25 | 25 | 50 | 2 |
| 4 | भाषेचे अध्यापनशास्त्र-II (इंग्रजी/इतर) | 25 | 25 | 50 | 2 |
| 5 | गणिताचे अध्यापनशास्त्र | 25 | 25 | 50 | 2 |
| 6 | परिसर अभ्यासाचे अध्यापनशास्त्र (The World Around Us) | 25 | 25 | 50 | 2 |
| 7 | शालेय अनुभव (School Experience) | 100 | – | 100 | 4 |
| – | एकूण (Grand Total) | 250 | 250 | 500 | 20 |
🏫 शालेय अनुभव आणि उपक्रम (School Experience Activities)
कोर्समधील ‘शालेय अनुभव’ हा भाग 100 गुणांचा असून त्यासाठी 4 क्रेडिट्स आहेत. याचे विभाजन खालीलप्रमाणे आहे:
1. पाठ नियोजन आणि अध्यापन (Planning & Teaching Lessons) – 50 गुण
खालील विषयांचे प्रत्येकी 10 पाठ (Lessons) शिकवणे आवश्यक आहे:
- भाषा-I (हिंदी/मराठी)
- भाषा-II (इंग्रजी)
- गणित
- परिसर अभ्यास
(तसेच 10 गुणांसाठी पोर्टफोलिओ तयार करणे आवश्यक आहे.)
2. उपक्रम आणि कार्यशाळा रेकॉर्ड (Activities & Workshop Record) – 25 गुण
मुलांसाठी खेळ, कला, हस्तकला, संगीत, योग आणि शारीरिक शिक्षण यांसारखे 5 अनिवार्य उपक्रम आयोजित करून त्याचे रेकॉर्ड ठेवणे.
3. रिफ्लेक्टिव्ह जर्नल (Reflective Journal) – 25 गुण
रोजच्या अनुभवांवर आधारित रोजनिशी (Journal) लिहिणे.
Loading...
Reload document
Open in new tab 📝 कोर्स कालावधी आणि महत्त्वाच्या सूचना (Important Instructions)
- कामाचे दिवस (Working Days): प्राथमिक शाळेत किमान 20 दिवसांचा प्रत्यक्ष शिकवण्याचा अनुभव (School Experience) आवश्यक आहे.
- संपर्क वर्ग (Contact Classes): याव्यतिरिक्त किमान 10 दिवसांचे संपर्क वर्ग आयोजित केले जातील.
- हजेरी (Attendance): शालेय अनुभवासाठी शिक्षकांची 80% उपस्थिती अनिवार्य आहे.
- माध्यम: हा कोर्स NIOS (National Institute of Open Schooling) द्वारे ODL (Open and Distance Learning) मोडमध्ये राबवला जाईल.
📥 आवश्यक कागदपत्रे (Self Certificate)
प्रशिक्षणार्थी शिक्षकांनी एक स्व-प्रमाणपत्र (Self Certificate) भरून, त्यावर शाळेच्या मुख्याध्यापकांची सही घेऊन ते पोर्टलवर अपलोड करणे आवश्यक आहे. हे प्रमाणपत्र तुमची नियुक्ती आणि पात्रता सिद्ध करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
FAQ
प्रश्न 1: हा ब्रिज कोर्स कोणासाठी अनिवार्य आहे?
उत्तर: ज्या शिक्षकांची नियुक्ती B.Ed. पदवीच्या आधारावर प्राथमिक शिक्षक म्हणून 28 जून 2018 ते 11 ऑगस्ट 2023 या कालावधीत झाली आहे, त्यांना हा कोर्स करणे अनिवार्य आहे.
प्रश्न 2: हा कोर्स न केल्यास नोकरीवर काय परिणाम होईल?
उत्तर: संबंधित शैक्षणिक प्राधिकरणाने दिलेल्या मुदतीत हा कोर्स पूर्ण न केल्यास, संबंधित शिक्षकाची नियुक्ती अवैध ठरवली जाऊ शकते आणि नोकरी जाऊ शकते.
प्रश्न 3: भविष्यात प्राथमिक शिक्षक होण्यासाठी हा कोर्स करता येईल का?
उत्तर: नाही. हा ब्रिज कोर्स फक्त सध्या सेवेत असलेल्या (In-service) शिक्षकांसाठीच वैध आहे. नवीन नोकरी शोधणाऱ्यांसाठी हा कोर्स लागू नाही.
प्रश्न 4: कोर्सचा कालावधी आणि एकूण गुण किती आहेत?
उत्तर: हा कोर्स 6 महिन्यांचा असून त्यासाठी एकूण 500 गुण आणि 20 क्रेडिट्स आहेत.
प्रश्न 5: हा कोर्स कोणत्या संस्थेद्वारे घेतला जाईल?
उत्तर: हा कोर्स नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ ओपन स्कूलिंग (NIOS) द्वारे ओपन अँड डिस्टन्स लर्निंग (ODL) मोडमध्ये घेतला जाईल.
सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर B.Ed. धारक प्राथमिक शिक्षकांच्या पात्रतेबाबत निर्माण झालेला संभ्रम आता दूर झाला आहे. आपली नोकरी सुरक्षित ठेवण्यासाठी 28.06.2018 ते 11.08.2023 या कालावधीतील नियुक्त शिक्षकांनी हा 6 महिन्यांचा ब्रिज कोर्स लवकरात लवकर पूर्ण करणे आवश्यक आहे. NIOS आणि शिक्षण विभागाच्या पुढील सूचनांकडे लक्ष ठेवा आणि वेळेत नोंदणी करा.
अधिकृत माहिती आणि पुढील अपडेट्ससाठी ‘आपलं ठाकरे’ (aapalathakare.in) ला नियमित भेट द्या.
