2027-28 पासून 5वी, 7वी, 9वी आणि 11वीचा अभ्यासक्रम बदलणार; NEP 2020 नुसार महाराष्ट्रातील शिक्षणात महत्त्वाचा टप्पा

महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षणात राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) नुसार अभ्यासक्रमातील बदल टप्प्याटप्प्याने लागू केले जात आहेत. त्यानुसार शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून इयत्ता 5वी, 7वी, 9वी आणि 11वीसाठी नव्या अभ्यासक्रमानुसार पाठ्यपुस्तके तयार करण्याची प्रक्रिया पुढे नेली जाणार आहे.

महाराष्ट्रातील अभ्यासक्रम बदलाची टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी

महाराष्ट्र शासनाने नवीन अभ्यासक्रमाच्या अंमलबजावणीसाठी टप्पे निश्चित केले आहेत. त्यानुसार विविध इयत्तांमध्ये क्रमाने अभ्यासक्रम बदल करण्यात येत आहेत.

यामुळे काही वर्षांत महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षणाचा अभ्यासक्रम आणि पाठ्यपुस्तकांची रचना मोठ्या प्रमाणात नव्या शैक्षणिक दृष्टिकोनाशी जोडली जाणार आहे.

2027-28 मध्ये कोणत्या इयत्तांचा अभ्यासक्रम बदलणार?

शैक्षणिक वर्ष 2027-28 मध्ये इयत्ता 5वी, 7वी, 9वी आणि 11वी या वर्गांचा अभ्यासक्रम बदलण्याचा टप्पा निश्चित करण्यात आला आहे.

या इयत्तांसाठी नव्या अभ्यासक्रमाच्या अनुषंगाने पाठ्यपुस्तके आणि पूरक शैक्षणिक साहित्य तयार केले जाणार आहे.

विशेषतः इयत्ता 5वी ही विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रवासातील महत्त्वाची संक्रमणाची पायरी असल्याने या वर्गाच्या नव्या अभ्यासक्रमाकडे पालक, शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचे विशेष लक्ष राहणार आहे.

नवीन अभ्यासक्रमात नेमका काय बदल अपेक्षित आहे?

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 मध्ये विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाबरोबरच कौशल्याधारित, अनुभवाधारित आणि जीवनाशी संबंधित शिक्षणावर भर देण्यात आला आहे.

त्यामुळे नव्या अभ्यासक्रमात केवळ पाठांतर करून माहिती लक्षात ठेवण्यापेक्षा विद्यार्थ्यांना शिकलेल्या संकल्पनांचा प्रत्यक्ष जीवनात वापर करता यावा, यावर अधिक भर राहण्याची दिशा आहे.

यामध्ये पुढील बाबींना महत्त्व मिळण्याची अपेक्षा आहे:

• कौशल्याधारित शिक्षण
• अनुभवातून शिकणे
• प्रकल्प व कृतीआधारित अध्ययन
• दैनंदिन जीवनाशी संबंधित ज्ञान
• समस्या सोडवण्याची क्षमता
• सर्जनशील आणि चिकित्सक विचार
• व्यावसायिक शिक्षणाची ओळख
• विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास

बालभारतीकडून पाठ्यपुस्तक निर्मितीची तयारी

नव्या अभ्यासक्रमानुसार पाठ्यपुस्तकांची निर्मिती करण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, बालभारती यांच्या माध्यमातून प्रक्रिया राबवली जात आहे.

विषयतज्ज्ञ, अभ्यासक्रम तज्ज्ञ आणि संबंधित समित्यांच्या माध्यमातून पाठ्यपुस्तकांचा आशय, रचना आणि शैक्षणिक उद्दिष्टे निश्चित केली जातात.

नवीन पुस्तकांमध्ये विद्यार्थ्यांना विषय समजून घेण्यासाठी चित्रे, कृती, उपक्रम, उदाहरणे, अनुभवाधारित प्रश्न आणि जीवनाशी संबंधित संदर्भ यांचा अधिक वापर होण्याची अपेक्षा आहे.

शिक्षकांची भूमिकाही महत्त्वाची

अभ्यासक्रम बदल म्हणजे केवळ नवीन पाठ्यपुस्तक विद्यार्थ्यांच्या हातात देणे नव्हे. नवीन अभ्यासक्रमाच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी अध्यापन पद्धती, मूल्यमापन आणि वर्गातील शिकण्याच्या प्रक्रियेतही बदल आवश्यक आहेत.

शिक्षकांना विद्यार्थ्यांना कृतीतून शिकवणे, प्रकल्पाधारित उपक्रम घेणे, प्रश्न विचारण्यास प्रोत्साहन देणे आणि शिकवलेल्या संकल्पनांचा प्रत्यक्ष जीवनाशी संबंध जोडणे यावर अधिक भर द्यावा लागू शकतो.

विद्यार्थ्यांवर काय परिणाम होणार?

2027-28 पासून संबंधित वर्गांमध्ये नव्या अभ्यासक्रमानुसार तयार केलेली पाठ्यपुस्तके उपलब्ध झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन पद्धतीतही बदल जाणवू शकतो.

पाठांतरापेक्षा संकल्पना समजून घेणे, निरीक्षण करणे, विचार करणे, समस्या सोडवणे आणि ज्ञानाचा प्रत्यक्ष वापर करणे याला अधिक महत्त्व मिळण्याची शक्यता आहे.

पालकांनी काय लक्षात घ्यावे?

पालकांनी विद्यार्थ्यांना केवळ पाठांतर करण्यास प्रवृत्त न करता त्यांना प्रश्न विचारण्यास, निरीक्षण करण्यास आणि स्वतः विचार करून उत्तर शोधण्यास प्रोत्साहन देणे महत्त्वाचे ठरेल.

दैनंदिन जीवनातील उदाहरणांमधून शिकणे आणि अभ्यासातील संकल्पनांचा प्रत्यक्ष जीवनाशी संबंध जोडणे विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी उपयुक्त ठरू शकते.

महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षणामध्ये NEP 2020 च्या अनुषंगाने अभ्यासक्रम बदलाची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने पुढे जात आहे. 2027-28 मध्ये इयत्ता 5वी, 7वी, 9वी आणि 11वीचा टप्पा महत्त्वाचा ठरणार आहे.

नवीन अभ्यासक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना केवळ परीक्षेसाठी माहिती पाठ करण्याऐवजी ज्ञान, कौशल्य, अनुभव आणि प्रत्यक्ष जीवनातील उपयोग यांची सांगड घालणारे शिक्षण मिळण्याची दिशा अधिक स्पष्ट होणार आहे.

टीप: अभ्यासक्रमाच्या अंमलबजावणीच्या अंतिम तारखा, पाठ्यपुस्तकांची उपलब्धता आणि विषयवार बदल याबाबत संबंधित शासकीय/बालभारतीकडून प्रसिद्ध होणाऱ्या अधिकृत सूचनांना अंतिम संदर्भ मानावा.