शिक्षकांसाठी AI साथी: DIKSHA Portal वर SCERT चा नवीन ऑनलाईन कोर्स सुरू! (AI Saathi for Educators)
राज्यातील शिक्षकांसाठी अत्यंत महत्त्वाची बातमी! महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागांतर्गत राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), महाराष्ट्र द्वारे इयत्ता १ ली ते १२ वी पर्यंत अध्यापन करणाऱ्या सर्व शिक्षकांसाठी “AI Saathi for Educators” (शिक्षकांसाठी AI साथी) हा अत्यंत नाविन्यपूर्ण ऑनलाईन कोर्स सुरू करण्यात आला आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) आता केवळ तंत्रज्ञान क्षेत्रापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती आजच्या शैक्षणिक तसेच प्रशासकीय व्यवस्थेचा एक अविभाज्य भाग बनत आहे. या तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर शिक्षकांना त्यांच्या दैनंदिन कामकाजात करता यावा, या उद्देशाने हा विशेष कोर्स DIKSHA Portal वर उपलब्ध करून देण्यात आला आहे.
‘AI Saathi for Educators’ कोर्स काय आहे? (Course Overview)
हा कोर्स शिक्षकांना AI (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) तंत्रज्ञानाशी जोडण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे.
उद्घाटन: या ऑनलाईन कोर्सचे अधिकृत उद्घाटन राज्याचे शालेय शिक्षण मंत्री, मा. श्री. दादाजी भुसे यांच्या शुभहस्ते १४ जुलै २०२६ रोजी मंत्रालय, मुंबई येथे पार पडले.
निर्मिती आणि सहकार्य: सदर ऑनलाईन कोर्स राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), महाराष्ट्र, पुणे यांनी कोटक एज्युकेशन फाउंडेशन च्या बहुमोल सहकार्याने विकसित केला आहे.
कोर्सचा मुख्य उद्देश: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) व मशीन लर्निंग (Machine Learning) यांच्या मूलभूत संकल्पना शिक्षकांपर्यंत पोहोचवणे आणि शिक्षण क्षेत्रामधील AI चे विविध उपयोग समजावून सांगणे हा या कोर्सचा मुख्य हेतू आहे.
शिक्षकांसाठी AI साथी- हा शिक्षकांसाठी तयार केलेला मूलभूत (Foundational) कोर्स आहे, जो AI ची प्राथमिक समज आणि वर्गात उपयोगी कौशल्ये विकसित करण्यास मदत करतो. या कोर्समध्ये AI म्हणजे काय, ते आपल्या दैनंदिन जीवनात कसे आपल्याभोवती आहे, प्रभावी prompts कसे लिहायचे, तसेच AI च्या मदतीने लेसन प्लॅन्स, असेसमेंट्स, प्रेझेंटेशन्स (PPTs) आणि videos कसे तयार करायचे हे शिकवले जाईल. हा कोर्स शिक्षकांना आत्मविश्वासाने AI समजून घेऊन शिक्षणात त्याचा उपयोग करण्यास मदत करेल.
शिक्षकांसाठी AI चे महत्त्व आणि कोर्सचे फायदे
AI चा योग्य, सुरक्षित व जबाबदार वापर केल्यास अध्ययन-अध्यापन प्रक्रियेत आमूलाग्र बदल घडून येऊ शकतो. या कोर्सच्या माध्यमातून शिक्षकांना खालील प्रमुख गोष्टींमध्ये AI आधारित साधनांचा प्रभावी वापर कसा करावा, याचे सविस्तर मार्गदर्शन मिळणार आहे:
अध्यापन नियोजन: सुलभ आणि आधुनिक पद्धतीने पाठाचे नियोजन करणे.
अध्ययन साहित्य निर्मिती: विद्यार्थ्यांसाठी नाविन्यपूर्ण शैक्षणिक साहित्य तयार करणे.
मूल्यमापन व अहवाल लेखन: विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन अचूकपणे करणे आणि प्रगती अहवाल तयार करणे.
माहितीचे विश्लेषण: शैक्षणिक माहितीचे योग्य विश्लेषण आणि सादरीकरणे (Presentations) तयार करणे.
प्रशासकीय कामकाज: दैनंदिन कामांची गती, गुणवत्ता, अचूकता व कार्यक्षमता वाढवणे.
Responsible AI: सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे AI चा जबाबदार, सुरक्षित व नैतिक वापर कसा करावा हे या कोर्समध्ये शिकवले जाणार आहे.
महत्त्वाचे: NEP 2020 आणि 4 तासांचे CPD प्रशिक्षण
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) २०२० च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, राज्यातील प्रत्येक शिक्षकाने दरवर्षी ५० तासांचे सतत व्यावसायिक विकास (Continuous Professional Development – CPD) प्रशिक्षण पूर्ण करणे अनिवार्य आहे.
याच धोरणाच्या अनुषंगाने “AI Saathi for Educators” या विशेष ऑनलाईन कोर्ससाठी ४ तासांचे CPD प्रशिक्षण श्रेय (Weightage) निश्चित करण्यात आले आहे. त्यामुळे राज्यातील इयत्ता १ ली ते १२ वी पर्यंत अध्यापन करणाऱ्या सर्व शिक्षकांनी सदर कोर्स पूर्ण करणे अत्यंत आवश्यक आणि बंधनकारक आहे.
महत्त्वाच्या तारखा
शिक्षकांनी खालील तारखांची नोंद घ्यावी आणि वेळेत आपला कोर्स पूर्ण करावा:
| तपशील (Details) | अंतिम तारीख (Deadline) |
| कोर्समध्ये प्रवेश घेण्याची (Enroll) अंतिम मुदत | ३१ ऑगस्ट २०२६ |
| कोर्स पूर्ण करण्याची अंतिम मुदत | ३० सप्टेंबर २०२६ |
(सूचना: वेळेवर कोर्स पूर्ण न केल्यास प्रमाणपत्र मिळणार नाही, त्यामुळे लवकरात लवकर नोंदणी करावी.)
DIKSHA Portal वर कोर्स कसा पूर्ण करावा? (Step-by-Step Process)
हा कोर्स तुम्ही तुमच्या सोयीनुसार स्मार्टफोन किंवा लॅपटॉप/डेस्कटॉपवरून पूर्ण करू शकता. खालील सोप्या स्टेप्स फॉलो करा:
पर्याय १: स्मार्टफोनवरून कोर्स पूर्ण करण्यासाठी (Smartphone User Guide)
DIKSHA App डाउनलोड करा: सर्वप्रथम Google Play Store वरून ‘DIKSHA App’ डाउनलोड करून घ्या आणि त्यामध्ये आपली नोंदणी करावी.
प्रोफाईल पूर्ण करा: आपली संपूर्ण प्रोफाईल अचूक भरावी. प्रोफाईल भरताना जर तुमच्या पदनामाशी तंतोतंत जुळणारे पदनाम (Designation) उपलब्ध नसेल, तर त्यास सर्वाधिक जवळचे असलेले पदनाम निवडावे. (तसेच संबंधित पदनाम उपलब्ध नसल्याची माहिती SCERT च्या निदर्शनास आणून द्यावी).
DIKSHA Courses App: प्रोफाईल पूर्ण झाल्यानंतर, Play Store वरून DIKSHA Courses हे दुसरे App डाउनलोड करावे.
कोर्समध्ये प्रवेश (Enroll): ॲप उघडून किंवा दिलेल्या थेट लिंकवर क्लिक करून कोर्समध्ये प्रवेश (Enroll) घ्यावा.
पर्याय २: Laptop / Desktop (Browser) द्वारे कोर्स पूर्ण करण्यासाठी
संकेतस्थळाला भेट द्या: तुमच्या कॉम्प्युटरवरील Browser मध्ये www.diksha.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
लॉगीन / नोंदणी: तिथे Login अथवा नवीन नोंदणी करावी. जर तुम्ही DIKSHA App मध्ये यापूर्वीच ई-मेल आयडीद्वारे नोंदणी केलेली असेल, तर त्याच Login द्वारे प्रवेश करता येईल (पुन्हा प्रोफाईल भरण्याची गरज नाही). प्रथमच Login करत असल्यास प्रोफाईल माहिती पूर्ण भरावी.
ताज्या घडामोडी (Live Updates)
कोर्स शोधा: Login केल्यानंतर मुख्य पृष्ठावरील “DIKSHA Courses” या Tab वर क्लिक करावे.
प्रवेश घ्या: Search पर्यायामध्ये “AI Saathi for Educators” (शिक्षकांसाठी AI साथी) शोधून कोर्समध्ये प्रवेश (Enroll) घ्यावा.
अधिकृत संकेतस्थळ आणि कोर्स लिंक (Official Website Links)
कोर्स लिंक (Course Link): https://learning.diksha.gov.in/diksha/course.php?id=1252§ion=2814&modeActive=8202
वेबसाईट (Portal): www.diksha.gov.in
Loading...
Reload document
Open in new tab महत्त्वाच्या सूचना (Important Instructions for Teachers)
प्रमाणपत्र जतन करा: कोर्स यशस्वीरित्या पूर्ण झाल्यानंतर पोर्टलवरून प्राप्त होणारे प्रमाणपत्र (Certificate) डाउनलोड करून आपल्याकडे सुरक्षित जतन करावे.
सर्वांसाठी अनिवार्य: राज्यातील सर्व शाळांमधील (इयत्ता १ ली ते १२ वी) शिक्षकांनी विहित कालावधीत सदर कोर्स पूर्ण करणे आवश्यक आहे, याबाबत मुख्याध्यापकांनी सर्व शिक्षकांना सूचित करावे.
हा कोर्स तंत्रज्ञान आणि प्रशासकीय कामकाजाची गती वाढवण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त असल्याने शिक्षकांनी तो गांभीर्याने पूर्ण करावा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
आजच्या डिजिटल युगात ‘कृत्रिम बुद्धिमत्ता’ (AI) ही काळाची गरज बनली आहे. विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि स्वतःला तंत्रज्ञानाशी अपडेट ठेवण्यासाठी SCERT द्वारे सुरू करण्यात आलेला “AI Saathi for Educators” हा कोर्स प्रत्येक शिक्षकासाठी एक सुवर्णसंधी आहे. यातून शिक्षकांना केवळ नवीन तंत्रज्ञान शिकायलाच मिळणार नाही, तर त्यांच्या दैनंदिन कामकाजातील वेळ आणि श्रम देखील वाचणार आहेत.
सर्व शिक्षकांनी अंतिम तारखेची वाट न पाहता आजच DIKSHA Portal वर जाऊन आपली नोंदणी पूर्ण करावी आणि आपले प्रशिक्षण सुरू करावे.
📣 आपल्या सर्व शिक्षक मित्रांना ही महत्त्वाची अपडेट पाठवा!
(ही माहिती राज्यातील जास्तीत जास्त शिक्षकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी खालील शेअर बटणावर क्लिक करून WhatsApp आणि Telegram ग्रुप्सवर नक्की शेअर करा.)
