PRASHAST App 2.0: विद्यार्थ्यांचे 100% स्क्रिनिंग सक्तीचे! जाणून घ्या महाराष्ट्र शासनाचे नवीन आदेश आणि संपूर्ण प्रक्रिया
महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने राज्यातील सर्व शाळांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा आदेश जारी केला आहे. राज्यातील सर्व नियमित शाळांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांची सर्वसमावेशक वाढ आणि विकास सुनिश्चित करण्यासाठी PRASHAST App 2.0 ची अंमलबजावणी करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे. या प्रणालीअंतर्गत सप्टेंबर २०२६ पर्यंत प्रवेशित सर्व विद्यार्थ्यांचे १००% स्क्रिनिंग (तपासणी) पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
जर तुम्ही शिक्षक, मुख्याध्यापक किंवा शिक्षण क्षेत्राशी संबंधित असाल, तर हा नवीन GR (Government Resolution) आणि त्यातील सूचना तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. या ब्लॉग पोस्टमध्ये आपण PRASHAST App 2.0 म्हणजे काय, त्याचे फायदे, वेळापत्रक आणि तपासणीची संपूर्ण स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया सविस्तरपणे जाणून घेणार आहोत.
PRASHAST App 2.0 म्हणजे नेमके काय? (What is PRASHAST App?)
‘प्रशस्त’ (PRASHAST – Pre-Assessment Holistic Screening Tool) प्रणाली हा भारत सरकारच्या शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभागाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा उपक्रम आहे. या प्रणालीचा मुख्य उद्देश नियमित शाळांमध्ये शिक्षण घेत असलेल्या विशेष गरजा असलेल्या मुलांची (CWSN – Children with Special Needs) अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यावरच अचूक ओळख पटवणे आणि त्यांची योग्य ती तपासणी (Screening) करणे हा आहे.
या अॅपच्या माध्यमातून ‘दिव्यांग व्यक्ती हक्क कायदा, २०१६’ (RPWD Act, 2016) अंतर्गत अधिसूचित केलेल्या एकूण २१ प्रकारच्या दिव्यांगत्वाशी संबंधित लक्षणांची तपासणी करण्यास शिक्षकांना मदत मिळते. यामुळे अतिरिक्त मदतीची गरज असलेल्या मुलांची लवकर ओळख पटते आणि त्यांच्यासाठी सर्वसमावेशक शिक्षणाचे योग्य नियोजन करता येते.
Important Highlights Box: मुख्य मुद्दे एका दृष्टिक्षेपात
अॅपचे नाव: PRASHAST App 2.0 (Pre-Assessment Holistic Screening Tool)
लाभार्थी: सर्व शालेय विद्यार्थी (विशेषतः CWSN विद्यार्थी)
उद्दिष्ट: विद्यार्थ्यांचे १००% स्क्रिनिंग पूर्ण करणे
अंतिम मुदत: सप्टेंबर २०२६ चा पहिला आठवडा
दिव्यांगत्वाचे प्रकार: RPWD Act, २०१६ नुसार २१ प्रकारची तपासणी
UDISE+ आणि PRASHAST App 2.0 चे एकत्रीकरण: नवीन वैशिष्ट्ये
शालेय शिक्षण प्रणाली अधिक पारदर्शक आणि गतिमान करण्यासाठी सुधारित ‘PRASHAST App 2.0‘ आता UDISE + प्रणालीशी जोडण्यात आलेले आहे. या महत्त्वपूर्ण तांत्रिक अपग्रेडमुळे अनेक नवीन फायदे उपलब्ध झाले आहेत:
परस्पर सांगड (Mapping): शाळा, विद्यार्थी, वर्गशिक्षक, मुख्याध्यापक (HOS) आणि विशेष शिक्षक (Special Educators) यांची परस्पर सांगड घालणे आता अत्यंत सोपे झाले आहे.
स्वयंचलित माहिती संकलन: UDISE+ शी जोडणी झाल्यामुळे विद्यार्थी माहितीचे स्वयंचलित सिंक्रोनायझेशन (Synchronization) होते, ज्यामुळे शिक्षकांचा डेटा एंट्रीचा वेळ वाचतो.
रोल आधारित प्रवेश (Role-based access): प्रत्येक वापरकर्त्याला (शिक्षक, मुख्याध्यापक) त्यांच्या भूमिकेनुसार अॅपमध्ये प्रवेश (Access) मिळतो.
निरीक्षण आणि जबाबदाऱ्या: जबाबदाऱ्यांचे योग्य वाटप आणि तपासणी (Screening) उपक्रमांचे जिल्हा आणि राज्य स्तरावरून थेट निरीक्षण करणे सुलभ झाले आहे. यामुळे तपासणी प्रक्रियेची कार्यक्षमता आणि अचूकता लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.
PRASHAST App 2.0 अंमलबजावणीचे वेळापत्रक
शालेय शिक्षण व साक्षरता विभागाने शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ दरम्यान ‘PRASHAST App 2.0‘ ची अंमलबजावणी एका निश्चित कालमर्यादेत करण्यासाठी खालीलप्रमाणे वेळापत्रक निश्चित करून दिले आहे. सर्व शाळांना या वेळापत्रकाचे काटेकोरपणे पालन करावे लागेल:
| अ.क्र. | उपक्रम / क्रियाकलाप (Activity) | कालमर्यादा (Timeline) |
| १ | दिक्षा (DIKSHA) द्वारे संवेदनशीलता प्रशिक्षण: सर्व मुख्याध्यापक आणि शिक्षकांसाठी DIKSHA प्लॅटफॉर्मवरून प्रशिक्षण पूर्ण करणे. | जून – ऑगस्ट २०२६ |
| २ | प्रत्यक्ष संवेदनशीलता प्रशिक्षण: संबंधित शाळांमार्फत आयोजित शालेय स्तरावरील प्रशासकीय आणि शिक्षकेत्तर कर्मचाऱ्यांसाठी एक दिवसीय प्रत्यक्ष प्रशिक्षण. | जून – जुलै २०२६ |
| ३ | निरीक्षण आणि मॅपिंग (Mapping):
• स्क्रिनिंगपूर्वी वर्गशिक्षकांद्वारे विद्यार्थ्यांचे निरीक्षण करणे.
• मुख्याध्यापकांसाठी (HOS) Institutional/Admin लॉगिन तयार करणे आणि सक्रिय करणे.
• प्रशस्त अॅपमध्ये मुख्याध्यापकांद्वारे वर्गशिक्षक आणि विशेष शिक्षकांची नियुक्ती व संबंधित वर्गाशी मॅपिंग करणे. | ऑगस्ट २०२६ ताज्या घडामोडी (Live Updates) |
| ४ | वर्ग शिक्षकांकडून छाननी (Screening Part-I): सर्व वर्गशिक्षकांनी त्यांच्या वर्गातील विद्यार्थ्यांचे Screening Part-1 पूर्ण करणे. | सप्टेंबर २०२६ |
| ५ | विशेष शिक्षकांकडून छाननी (Screening Part-II): विशेष शिक्षकांकडून (Special Educators) Screening Part-I च्या आधारे पुढील छाननी करणे. | ऑक्टोबर २०२६ |
Step by Step Process: प्रशस्त अॅप द्वारे स्क्रिनिंग कसे करावे?
जानेवारी २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या ‘सर्व समावेशक शिक्षण परिषद’ (Inclusive Education Summit) मध्ये मा. केंद्रीय शिक्षणमंत्र्यांनी या शैक्षणिक वर्षात १००% विद्यार्थ्यांच्या तपासणीवर विशेष भर दिला आहे. हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी खालील प्रक्रियेचा अवलंब करावा लागेल:
स्टेप १: लॉगिन सक्रिय करणे (Login Activation) सर्वात आधी सर्व शाळांच्या मुख्याध्यापकांनी/प्राचार्यांनी PRASHAST App 2.0 कार्यान्वित होताच आपले संस्थात्मक लॉगिन (Institutional Login) सक्रिय करून घेणे अनिवार्य आहे.
स्टेप २: शिक्षकांची नियुक्ती आणि मॅपिंग (Mapping Teachers) मुख्याध्यापकांनी अॅपवर लॉगिन केल्यानंतर त्यांच्या शाळेतील सर्व वर्गशिक्षक आणि विशेष शिक्षकांची नियुक्ती करून त्यांना त्यांच्या संबंधित वर्गांसोबत (UDISE+ डेटा वापरून) जोडणे (Map करणे) आवश्यक आहे.
स्टेप ३: विद्यार्थ्यांचे पूर्व-निरीक्षण (Pre-Observation) ऑगस्ट २०२६ च्या कालावधीत सर्व वर्गशिक्षकांनी त्यांच्या वर्गातील विद्यार्थ्यांचे बारकाईने निरीक्षण करायचे आहे. विद्यार्थ्याच्या वागण्यात, शिकण्यात किंवा शारीरिक हालचालींमध्ये काही विशेष गरजा आहेत का, याचा अभ्यास या टप्प्यात करायचा आहे.
स्टेप ४: Screening Part – 1 (वर्गशिक्षकांसाठी) सप्टेंबर २०२६ मध्ये, वर्गशिक्षकांनी अॅपमध्ये उपलब्ध असलेल्या चेकलिस्टच्या आधारे विद्यार्थ्यांची प्राथमिक तपासणी (Screening Part – 1) पूर्ण करायची आहे.
स्टेप ५: Screening Part – 2 (विशेष शिक्षकांसाठी) ऑक्टोबर २०२६ मध्ये, वर्गशिक्षकांनी नोंदवलेल्या माहितीच्या आधारे विशेष शिक्षक (Special Educators) या मुलांची सखोल छाननी करतील आणि पुढील वैद्यकीय प्रमाणीकरणासाठी किंवा शैक्षणिक मदतीसाठी शिफारस करतील.
अधिकृत संकेतस्थळ (Official Website Links)
महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद (MPSP) आणि समग्र शिक्षा अभियान यांच्याशी संबंधित अधिकृत अद्यतने आणि माहितीसाठी खालील अधिकृत संकेतस्थळांना भेट द्या:
समग्र शिक्षा महाराष्ट्र: https://samagrashiksha.maharashtra.gov.in
महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद (MPSP): https://mpsp.maharashtra.gov.in
संपर्क ईमेल: mpspmah@gmail.com, samagra-shiksha@mahedu.gov.in
मुख्याध्यापक आणि अधिकाऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषदेचे सहसंचालक (प्रशा) यांनी सर्व महानगरपालिका आयुक्त आणि जिल्हा परिषद मुख्य कार्यकारी अधिकारी यांना खालील बाबींची काटेकोरपणे अंमलबजावणी करण्याचे स्पष्ट निर्देश दिले आहेत:
१००% तपासणी अनिवार्य: कार्यक्षेत्रातील सर्व शाळांनी सप्टेंबर २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत शाळेत प्रवेशित १००% विद्यार्थ्यांचे PRASHAST App 2.0 द्वारे तपासणी (Screening) पूर्ण केले आहे, याची खात्री अधिकाऱ्यांनी करावी.
क्षमता वृद्धी (Capacity Building): अॅपच्या वापराबाबत आणि तपासणी प्रक्रियेबाबत शिक्षक व विशेष शिक्षकांना योग्य मार्गदर्शन करणे आणि त्यांच्या क्षमता वृद्धीसाठी कार्यक्रमांना चालना देणे आवश्यक आहे.
नियमित आढावा: सर्व कामे भारत सरकारने दिलेल्या वेळापत्रकानुसार आणि कालमर्यादेत पूर्ण होत आहेत की नाही, याचा प्रगतीचा नियमित आढावा घेणे बंधनकारक आहे.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ Section)
प्रश्न १: PRASHAST App 2.0 चा मुख्य उद्देश काय आहे? उत्तर: नियमित शाळांमध्ये शिकणाऱ्या विशेष गरजा असलेल्या मुलांची (CWSN) सुरुवातीच्या टप्प्यावरच ओळख पटवणे आणि त्यांची तपासणी (Screening) करणे हा या अॅपचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न २: विद्यार्थ्यांचे १००% स्क्रिनिंग कोणत्या महिन्यापर्यंत पूर्ण करायचे आहे? उत्तर: महाराष्ट्र शासनाच्या आदेशानुसार सर्व प्रवेशित विद्यार्थ्यांचे १००% स्क्रिनिंग सप्टेंबर २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत पूर्ण करणे अनिवार्य आहे.
प्रश्न ३: PRASHAST App द्वारे किती प्रकारच्या दिव्यांगत्वांची तपासणी करता येते? उत्तर: या अॅपद्वारे ‘दिव्यांग व्यक्ती हक्क कायदा, २०१६’ (RPWD Act, 2016) अंतर्गत अधिसूचित केलेल्या २१ प्रकारच्या दिव्यांगत्वाशी संबंधित लक्षणांची तपासणी करता येते.
प्रश्न ४: Screening Part-1 ची छाननी कोणामार्फत केली जाईल? उत्तर: वेळापत्रकानुसार, Screening Part-1 ची छाननी संबंधित वर्गाच्या वर्गशिक्षकांकडून (सप्टेंबर २०२६ मध्ये) केली जाईल.
प्रश्न ५: PRASHAST App 2.0 मध्ये विद्यार्थ्यांची माहिती नव्याने भरावी लागेल का? उत्तर: नाही. सुधारित PRASHAST App 2.0 आता UDISE + प्रणालीशी जोडण्यात आलेले आहे. त्यामुळे विद्यार्थी आणि शाळांच्या माहितीचे स्वयंचलित सिंक्रोनायझेशन (Synchronization) होते.
PRASHAST App 2.0 ची अंमलबजावणी हा सर्वसमावेशक शिक्षणाच्या दिशेने टाकलेले एक अत्यंत सकारात्मक आणि महत्त्वाचे पाऊल आहे. अतिरिक्त मदतीची गरज असलेल्या मुलांची (CWSN) वेळेवर ओळख पटल्यामुळे त्यांच्यासाठी योग्य शैक्षणिक नियोजन करणे आणि उपाययोजना बळकट करणे शक्य होणार आहे. राज्यातील सर्व मुख्याध्यापक, शिक्षक आणि शिक्षण अधिकाऱ्यांनी या मोहिमेत सक्रिय सहभाग नोंदवून सप्टेंबर २०२६ पर्यंत १००% विद्यार्थ्यांचे स्क्रिनिंग यशस्वीपणे पूर्ण करावे.
मित्रांनो, ही माहिती अत्यंत महत्त्वाची असल्याने, हा लेख तुमच्या शाळेच्या आणि शिक्षकांच्या WhatsApp व Telegram ग्रुपवर नक्की शेअर करा, जेणेकरून सर्वांपर्यंत वेळेत ही महत्त्वपूर्ण सरकारी अपडेट पोहोचेल!
(🔔 ताज्या शैक्षणिक अपडेट्स आणि शासन निर्णयांसाठी आमच्या ब्लॉगला नियमित भेट देत राहा!)
