विद्यार्थ्यांच्या हाती येणार ‘करिअर कार्ड’: करिअर निवडीला मिळणार योग्य दिशा

मुंबई | 2025 — आजच्या गतिमान आणि स्पर्धात्मक जगात करिअर निवड करताना विद्यार्थ्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. ‘इयत्ता दहावी आणि बारावीनंतर काय?’ हा प्रश्न कित्येक विद्यार्थ्यांच्या आणि पालकांच्या मनात अधिराज्य गाजवतो. योग्य मार्गदर्शनाची कमतरता, अपुरी माहिती आणि अनिश्चितता यामुळे अनेकदा चुकीच्या करिअर निवडी होतात. या पार्श्वभूमीवर राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT) एक अभिनव पाऊल उचलत ‘करिअर कार्ड’ (Career Card) या उपक्रमाची सुरुवात करत आहे.

‘करिअर कार्ड’ म्हणजे काय?

‘करिअर कार्ड’ (Career Card) हा एक मार्गदर्शक दस्तऐवज आहे, ज्यामध्ये १३ वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील ५०० हून अधिक करिअर पर्यायांबाबत सखोल माहिती देण्यात आली आहे. यामध्ये प्रत्येक पर्यायासाठी आवश्यक शैक्षणिक पात्रता, अभ्यासक्रम, कौशल्ये, कामाचे स्वरूप, करिअर संधी, संबंधित संस्था, आणि भविष्यातील विकासाच्या शक्यता या सर्व बाबींचा समावेश करण्यात आला आहे.

ही संकल्पना विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आवडी, क्षमतानुसार आणि पात्रतेनुसार योग्य करिअर मार्ग निवडण्यासाठी दिशादर्शक ठरणारी आहे. विशेष म्हणजे हे कार्ड इयत्ता नववी व दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी बनवले गेले आहे जेणेकरून विद्यार्थी लवकरच करिअरचा विचार करून योग्य दिशा ठरवू शकतील.

या कार्डमध्ये नक्की काय असेल?

‘करिअर कार्ड’चे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यामध्ये दिलेली प्रत्येक करिअरशी संबंधित माहिती ही प्रात्यक्षिकदृष्ट्या उपयुक्त व विद्यार्थी-केंद्रित आहे. या कार्डामध्ये खालील बाबींचा सविस्तर समावेश आहे:

• करिअर पर्यायांची यादी (500+ क्षेत्रे)

• त्यासाठी आवश्यक शैक्षणिक पात्रता

• कोणते अभ्यासक्रम करावे लागतील?

• संबंधित कोर्स कुठे उपलब्ध आहेत?

• आवश्यक कौशल्ये व प्रशिक्षण

• भविष्यातील संधी व वेतनाचे अंदाज

• नोकरी/स्वतःचा व्यवसाय/उद्योजकता पर्याय

हे सर्व घटक विद्यार्थ्यांच्या समजेल अशा भाषेत, सोप्या स्वरूपात मांडण्यात आले आहेत.

उद्दिष्ट – योग्य व वेळेवर मार्गदर्शन

राज्यातील शेकडो शाळांमध्ये लाखो विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. त्यापैकी बऱ्याच विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आवडीनुसार योग्य करिअरचा मार्ग ठरवता येत नाही. कारण त्यांच्याजवळ विश्वासार्ह व संपूर्ण माहिती नसते. त्यामुळे अनेकदा विद्यार्थ्यांची किंवा पालकांची निर्णय प्रक्रिया चुकीच्या दिशेने जाते.

‘करिअर कार्ड’ यामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावेल. SCERT चा हा उपक्रम विद्यार्थ्यांना शिक्षण पूर्ण होण्याआधीच विविध करिअर मार्गांबाबत माहिती मिळवून योग्य निर्णय घेण्यास प्रवृत्त करणार आहे. हे कार्ड विद्यार्थ्यांना केवळ माहिती देणार नाही, तर त्यांच्या आवडी-क्षमता ओळखून स्वतःसाठी योग्य करिअर मार्ग शोधण्यास प्रेरणा देईल.

भाषांतर आणि ऑनलाइन उपलब्धता

सध्या ‘करिअर कार्ड’चे विविध भाषांमध्ये भाषांतराचे काम सुरू आहे. यानंतर SCERT च्या अधिकृत संकेतस्थळावर ते डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. त्यामुळे ग्रामीण भागातले विद्यार्थी किंवा अन्य माध्यमांतून शिक्षण घेणारे विद्यार्थी सुद्धा या कार्डाचा लाभ घेऊ शकतील.

विद्यार्थ्यांना फिजिकल कार्ड देण्याबरोबरच, डिजिटल फॉरमॅटही उपलब्ध करून देण्यात येईल. यामुळे पालक, शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांना हे कार्ड वापरणे सोपे होईल.

कार्डचे वितरण आणि शाळांतील अंमलबजावणी

हे ‘करिअर कार्ड’ लवकरच राज्यातील सर्व शासकीय आणि मान्यताप्राप्त शाळांमध्ये वितरित करण्यात येणार आहे. विशेषत: महानगरपालिका आणि ग्रामीण भागातील शाळांतील नववी-दहावीच्या विद्यार्थ्यांपर्यंत हे कार्ड पोहोचवले जाणार आहे.

शिक्षण विभागाच्या अधिकाऱ्यांनुसार, शाळेतील शिक्षकांमार्फत कार्डाचे सादरीकरण आणि त्यावरील मार्गदर्शन करण्यात येईल. हे कार्ड केवळ वाटपापुरते न राहता, त्याच्या उपयोगासाठी विशेष कार्यशाळा व सत्रांचे आयोजनही शाळांमध्ये होणार आहे.

शैक्षणिक धोरणातील एक बदल

हा उपक्रम म्हणजे केवळ कार्ड देणे नाही, तर शिक्षण धोरणामध्ये एक सकारात्मक बदल घडवण्याचा प्रयत्न आहे. यामध्ये विद्यार्थ्यांच्या निर्णय क्षमतेचा विकास, त्यांना वेळेवर योग्य माहिती देणे, आणि त्यांच्या मनातील करिअर संदर्भातील संभ्रम दूर करणे, यावर भर देण्यात आला आहे.

SCERT चे हे पाऊल राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 (NEP 2020) मधील उद्दिष्टांशी सुसंगत आहे, जे करिअर-ओरिएंटेड शिक्षणास अधिक महत्त्व देतो.

विद्यार्थ्यांच्या विकासासाठी व्यापक दृष्टिकोन

‘करिअर कार्ड’ केवळ करिअर माहितीपर नसून, त्यामागे विद्यार्थ्यांच्या एकूण विकासाचा विचार आहे. यातून पुढील महत्त्वाचे फायदे होतील:

• पालकांना मुलांच्या आवडीनुसार निर्णय घ्यायला मदत

• शिक्षकांना मार्गदर्शन देताना आधार मिळेल

• करिअर कन्फ्युजन कमी होईल

• स्वतःच्या क्षमतेची ओळख पटेल

• सर्जनशीलता व आत्मविश्वास वाढेल

‘करिअर कार्ड’मुळे निर्माण होणारे नवीन वळण

हा उपक्रम भविष्यात अधिक विकसित रूप घेईल अशी शक्यता आहे. यामध्ये:

• डिजिटल ॲप किंवा पोर्टलद्वारे कार्डमध्ये सुधारणा आणि नवीन माहितीची भर

• विद्यार्थ्यांसाठी संवादात्मक कार्यशाळा व करिअर मार्गदर्शन सत्र

• ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी अधिक सुविधा

• मागणीनुसार विविध क्षेत्रातील एक्स्पर्ट्सशी थेट संवाद

नव्या युगात करिअर निवड होणार सुलभ

एकूणच पाहता, ‘करिअर कार्ड’ उपक्रम विद्यार्थ्यांसाठी एक ‘मॉडर्न, माहितीपूर्ण व व्यावहारिक साधन’ ठरणार आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांची करिअर निवडीची प्रक्रिया अधिक सुलभ, निश्चित आणि आत्मविश्वासपूर्ण होणार आहे.

उज्वल भविष्यासाठी एक प्रभावी पाऊल

आजच्या पिढीला फक्त शिक्षणच नव्हे तर योग्य करिअर मार्गदर्शनाचीही नितांत गरज आहे. ‘करिअर कार्ड’ उपक्रम ही गरज लक्षात घेऊन तयार करण्यात आलेली एक दृष्टीकोनात्मक आणि योजनाबद्ध कृती आहे. राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेचा हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या भविष्य घडवण्यासाठी नवे दालन खुले करणारा ठरणार आहे.

विद्यार्थ्यांनी, पालकांनी आणि शिक्षकांनी या उपक्रमाचा संपूर्ण लाभ घ्यावा आणि विद्यार्थ्यांच्या करिअरच्या प्रवासात योग्य दिशा देणाऱ्या या साधनाचा प्रभावी वापर करावा, हीच अपेक्षा!