आनंददायी शनिवार उपक्रम : महाराष्ट्रातील शाळांसाठी २०२६-२७ चे नियोजन जाहीर

महाराष्ट्रातील इयत्ता १ ली ते ८ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ‘आनंददायी शनिवार’ हा उपक्रम शाळास्तरावर प्रभावीपणे राबविण्याच्या सूचना राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे (SCERT) यांनी दिल्या आहेत. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० मधील उद्दिष्टांनुसार विद्यार्थ्यांमध्ये २१व्या शतकातील कौशल्ये, व्यावहारिक कौशल्ये आणि चांगल्या सवयी विकसित करण्याच्या उद्देशाने हा उपक्रम राबविला जात आहे.

‘आनंददायी शनिवार’ उपक्रमाचा उद्देश काय?

विद्यार्थ्यांचे शिक्षण केवळ पाठ्यपुस्तकांपुरते मर्यादित न ठेवता त्यांना विविध कृती, कला, स्थानिक कौशल्ये आणि सर्जनशील उपक्रमांमधून शिकण्याची संधी देणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.

परिषदेकडून नमूद करण्यात आलेले प्रमुख उद्देश पुढीलप्रमाणे आहेत:

• विद्यार्थ्यांचे मानसिक स्वास्थ्य उत्तम राखणे.
• सामाजिक व भावनिक कौशल्यांचा विकास करणे.
• शालेय स्तरावरील ताणतणावाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी विद्यार्थ्यांना सक्षम करणे.
• व्यावसायिक व संभाषण कौशल्ये विकसित करणे.
• विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास वाढवणे.
• नैराश्यावर मात करण्याची क्षमता विकसित करणे.
• खेळीमेळीच्या वातावरणातून विद्यार्थ्यांची शिकण्याची तयारी करणे.
• विविध सण व उत्सवांच्या माध्यमातून संस्कृतीची जोपासना करणे.

२०२६-२७ साठी ‘आनंददायी शनिवार’चे उपक्रम

SCERT महाराष्ट्राने शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी विविध कृतींचे नियोजन दिले आहे. या उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांमध्ये हस्तकला, स्थानिक कौशल्ये, पर्यावरणपूरक दृष्टिकोन, राष्ट्रीय एकात्मता आणि सांस्कृतिक मूल्यांची जाणीव निर्माण करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

१. ऑगस्ट : आकर्षक राखी तयार करणे

उपक्रम: उपलब्ध साधनांचा उपयोग करून आकर्षक राखी तयार करणे व जवानांना पाठवणे.

उपक्रमाची तारीख: २२ ऑगस्ट २०२६

या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांमध्ये कृती कौशल्य, नवसृजन आणि देशप्रेम यांसारख्या गुणांचा विकास होण्यास मदत होईल.

२. सप्टेंबर : शाडू मातीपासून प्राण्यांच्या मूर्ती

उपक्रमाचा कालावधी: ४ ते ५ सप्टेंबर २०२६
सादरीकरण/प्रदर्शन: ५ सप्टेंबर २०२६

विद्यार्थ्यांनी शाडू मातीपासून बैल, कासव, ससा, हरीण आदी विविध प्राण्यांच्या मूर्ती तयार कराव्यात. या मूर्तींचा विविध सणांसाठी उपयोग करता येऊ शकतो.

या कृतीमुळे कृती कौशल्य, नवसृजन आणि पर्यावरणस्नेही दृष्टिकोन विकसित होण्यास मदत होईल.

३. शिक्षक दिन साजरा करणे

उपक्रमाची तारीख: ५ सप्टेंबर २०२६

५ सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिनानिमित्त विद्यार्थ्यांनी विविध सर्जनशील उपक्रमांद्वारे शिक्षकांविषयी आदर व्यक्त करावा.

या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांमध्ये नवसृजन, आदर आणि शाळेविषयी प्रेम यांसारखे गुण विकसित होतील.

४. शाडू मातीपासून आकर्षक मूर्ती तयार करणे

उपक्रमाचा कालावधी: ७ ते ११ सप्टेंबर २०२६
सादरीकरण/प्रदर्शन: १२ सप्टेंबर २०२६

शाडू मातीपासून आकर्षक मूर्ती तयार करण्याचा हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला वाव देणारा आहे. तयार केलेल्या मूर्तींचा विविध सणांसाठी उपयोग करता येईल.

या उपक्रमातून कृती कौशल्य, नवसृजन आणि पर्यावरणस्नेही दृष्टिकोन विकसित करण्यावर भर आहे.

५. ऑक्टोबर : दिवे, आकाशकंदील आणि किल्ल्यांच्या प्रतिकृती

उपक्रमाचा कालावधी: २६ ते ३० ऑक्टोबर २०२६
सादरीकरण/प्रदर्शन: ३१ ऑक्टोबर २०२६

विद्यार्थ्यांनी मातीचे दिवे, विविध वस्तूंपासून आकाशकंदील तसेच किल्ले-दुर्ग यांच्या प्रतिकृती तयार कराव्यात. या वस्तूंचा विविध सणांच्या वेळी उपयोग करता येईल.

या कृतीमधून कृती कौशल्य, नवसृजन आणि पर्यावरणस्नेही दृष्टिकोन विकसित करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

संबंधित उपक्रम आपल्या अधिनस्त सर्व शाळांमध्ये प्रभावीपणे राबविण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. शिक्षक व विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमांमध्ये उत्स्फूर्तपणे सहभागी व्हावे, यासाठी त्यांना प्रेरित करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

तसेच राबविण्यात आलेल्या उपक्रमांची छायाचित्रे व अहवाल परिषदेकडे ई-मेलद्वारे पाठविण्याची सूचना करण्यात आली आहे. या उपक्रमांना समाजमाध्यमे आणि स्थानिक वृत्तपत्रांच्या माध्यमातून व्यापक प्रसिद्धी देण्याचेही निर्देश आहेत.

आनंददायी शनिवार का महत्त्वाचा?

‘आनंददायी शनिवार’ हा उपक्रम विद्यार्थ्यांना नियमित अभ्यासापलीकडे जाऊन कृतीतून, अनुभवातून आणि आनंददायी वातावरणात शिकण्याची संधी देतो. हस्तकला, मातीच्या वस्तू तयार करणे, सण-उत्सवांशी संबंधित कृती आणि देशप्रेमाशी निगडित उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेसोबतच सामाजिक व भावनिक विकासालाही चालना मिळते.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० मध्ये अपेक्षित असलेल्या कौशल्याधारित आणि विद्यार्थीकेंद्रित शिक्षणाच्या दिशेने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो.

शिक्षकांसाठी कृतीपुस्तिका उपलब्ध

‘आनंददायी शनिवार’ उपक्रम शाळास्तरावर राबविणे सुलभ व्हावे यासाठी SCERT महाराष्ट्राने ‘आनंददायी शनिवार कृतीपुस्तिका’ विकसित केली आहे. ही कृतीपुस्तिका परिषदेकडून उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.

महाराष्ट्रातील इयत्ता १ ली ते ८ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ‘आनंददायी शनिवार’ उपक्रमाच्या माध्यमातून शिक्षण अधिक आनंददायी, कृतीशील आणि अनुभवाधारित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. शाळांनी नियोजित तारखांनुसार उपक्रम राबवून विद्यार्थ्यांना त्यामध्ये सहभागी करून घ्यावे, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.

महत्त्वाचे: वरील नियोजन SCERT महाराष्ट्राच्या २०२६-२७ साठी जारी केलेल्या सूचनांवर आधारित आहे. संबंधित शासन/परिषद सूचनांनुसार शाळांनी अंमलबजावणी करावी.