CBSE 10th Two Board Exams 2026: नवीन नियम आणि पात्रता निकष जाहीर

CBSE १० वी दोन बोर्ड परीक्षा २०२६: काय आहेत नवीन नियम?

CBSE बोर्डाने २०२६ पासून इयत्ता १० वीसाठी ‘दोन बोर्ड परीक्षा’ (Two Board Examinations) धोरणाबाबत महत्त्वाचे स्पष्टीकरण दिले आहे. नवीन नियमांनुसार, सर्व विद्यार्थ्यांसाठी पहिल्या बोर्ड परीक्षेत बसणे अनिवार्य आहे. जर एखादा विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेत ३ किंवा अधिक विषयांत अनुपस्थित राहिला, तर त्याला दुसऱ्या परीक्षेत बसता येणार नाही.

Table of Contents

महत्वाचे नियम आणि पात्रता (Eligibility Criteria)

बोर्डाने प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेनुसार (दि. १४.०२.२०२६) खालील मुद्दे अत्यंत महत्त्वाचे आहेत:

१. पहिल्या परीक्षेत उपस्थिती अनिवार्य

विद्यार्थ्यांनी पहिल्या मुख्य बोर्ड परीक्षेत बसणे बंधनकारक आहे. पहिल्या परीक्षेत न बसता थेट दुसऱ्या परीक्षेचा पर्याय निवडता येणार नाही.

२. दुसऱ्या परीक्षेत कोण बसू शकते?

दुसरी परीक्षा मुख्यत्वे ‘गुण सुधारणे’ (Improvement) आणि ‘कंपार्टमेंट’ (Compartment) साठी असेल:

गुण सुधारणे (Improvement): उत्तीर्ण झालेले विद्यार्थी विज्ञान, गणित, सामाजिक शास्त्र आणि भाषा यांपैकी जास्तीत जास्त ३ विषयांत आपले गुण सुधारण्यासाठी दुसऱ्या परीक्षेत बसू शकतात.
कंपार्टमेंट (Compartment): ज्या विद्यार्थ्यांचा निकाल ‘कंपार्टमेंट’ श्रेणीत लागला आहे, ते या परीक्षेत बसू शकतात.
बदलेला विषय: ज्या विद्यार्थ्यांनी विषयाच्या बदल्यात (Replacement) उत्तीर्ण श्रेणी मिळवली आहे, ते देखील गुण सुधारण्यासाठी पात्र आहेत.

३. ‘Essential Repeat’ (आवश्यक पुनरावृत्ती) श्रेणी

जर एखादा विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेदरम्यान ३ किंवा त्यापेक्षा जास्त विषयांत अनुपस्थित असेल, तर त्याला दुसऱ्या परीक्षेत बसण्याची परवानगी मिळणार नाही. अशा विद्यार्थ्यांना ‘Essential Repeat’ श्रेणीत टाकले जाईल आणि त्यांना पुढील वर्षी फेब्रुवारीमध्ये पुन्हा मुख्य परीक्षा द्यावी लागेल.

महत्वाचे मुद्दे

वैशिष्ट्य	तपशील
परीक्षा वर्ष	२०२६ पासून लागू
पहिली परीक्षा	सर्व विद्यार्थ्यांसाठी अनिवार्य
सुधारणा विषय	जास्तीत जास्त ३ मुख्य विषय
अपात्रता	३ पेक्षा जास्त विषयांत अनुपस्थित असल्यास दुसऱ्या परीक्षेत बंदी
अतिरिक्त विषय	१० वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर अतिरिक्त विषय घेता येणार नाही

विद्यार्थी आणि पालकांसाठी मार्गदर्शक सूचना (Step-by-Step Guide)

१. नियोजन: पहिल्या बोर्ड परीक्षेला मुख्य परीक्षा मानूनच पूर्ण तयारीने सामोरे जा.

२. उपस्थिती: कोणत्याही परिस्थितीत ३ पेक्षा जास्त विषयांत अनुपस्थित राहू नका, अन्यथा तुमचे संपूर्ण वर्ष वाया जाऊ शकते.

३. निकाल विश्लेषण: पहिल्या परीक्षेचा निकाल लागल्यानंतर, जर तुम्हाला वाटत असेल की विशिष्ट विषयात (कमाल ३) गुण कमी आहेत, तरच दुसऱ्या परीक्षेचा विचार करा.

४. अर्ज प्रक्रिया: दुसऱ्या परीक्षेसाठी बोर्डाकडून अधिकृत अर्ज मागवले जातील, त्यावेळी विहित नमुन्यात अर्ज करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न: पहिल्या बोर्ड परीक्षेत गैरहजर राहिलो तर काय होईल?

उत्तर: जर तुम्ही ३ किंवा त्यापेक्षा जास्त विषयांत गैरहजर राहिलात, तर तुम्ही दुसऱ्या परीक्षेसाठी पात्र ठरणार नाही आणि तुम्हाला पुढील वर्षी पुन्हा परीक्षा द्यावी लागेल.

प्रश्न: मी दुसऱ्या परीक्षेत किती विषयांत सुधारणा करू शकतो?

उत्तर: तुम्ही विज्ञान, गणित, सामाजिक शास्त्र आणि भाषा यांपैकी जास्तीत जास्त ३ विषयांत गुण सुधारण्यासाठी परीक्षा देऊ शकता.

प्रश्न: ही नियमावली कधीपासून लागू आहे?

उत्तर: ही नियमावली २०२६ च्या बोर्ड परीक्षेपासून लागू करण्यात आली आहे.

प्रश्न: पास झाल्यानंतर मी नवीन जादा विषय घेऊ शकतो का?

उत्तर: नाही, एकदा १० वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर ‘Stand-alone’ विषयासाठी परवानगी दिली जाणार नाही.

CBSE बोर्डाचा हा निर्णय विद्यार्थ्यांवरील ताण कमी करण्यासाठी आणि त्यांना गुण सुधारण्याची संधी देण्यासाठी आहे. मात्र, पहिल्या परीक्षेला गांभीर्याने घेणे आवश्यक आहे कारण तीच तुमच्या पात्रतेचा मुख्य निकष ठरेल.

तुम्हाला या नवीन नियमाबद्दल काय वाटते? कमेंटमध्ये नक्की सांगा किंवा हा लेख गरजू विद्यार्थ्यांपर्यंत शेअर करा.