Digital Census 2027: डिजिटल जनगणना २०२७ वेळापत्रक आणि माहिती

डिजिटल जनगणना २०२७: भारताची पहिली तंत्रज्ञानाधारित जनगणना (Digital Census 2027)

भारतात २०२७ मध्ये होणारी जनगणना (Census 2027) ही पूर्णपणे ‘डिजिटल’ पद्धतीने पार पडणार आहे. २०११ नंतर तब्बल १६ वर्षांनी होणाऱ्या या जनगणनेचा पहिला टप्पा (घरयादी व घरगणना) १६ मे ते १४ जून २०२६ या कालावधीत राबवला जाईल. विशेष म्हणजे, प्रगणक घरी येण्यापूर्वीच नागरिकांना १ मे ते १५ मे २०२६ दरम्यान स्वतःची माहिती ऑनलाइन नोंदवण्यासाठी ‘स्व-गणना’ (Self-enumeration) सुविधा उपलब्ध करून दिली जाणार आहे.

ही अत्याधुनिक आणि पारदर्शक प्रक्रिया अचूक वेळेत पूर्ण करण्यासाठी महाराष्ट्र राज्याची यंत्रणा सज्ज झाली असून, याबाबतची माहिती महारजिस्ट्रार व जनगणना आयुक्त मृत्युंजयकुमार नारायण आणि राज्याचे मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनी दिली आहे.

जनगणना २०२७ ची प्रमुख वैशिष्ट्ये (Key Features of Digital Census 2027)

यंदाची जनगणना ही पारंपरिक कागदी पद्धतीला फाटा देऊन संपूर्णपणे तंत्रज्ञानाधारित असणार आहे. यामुळे माहिती संकलनातील त्रुटी आणि विलंब टळणार आहे.

• १००% डिजिटल प्रक्रिया: सुमारे २.६४ लाख प्रगणक आणि पर्यवेक्षक त्यांच्या मोबाईल उपकरणांद्वारे थेट ‘जनगणना व्यवस्थापन व देखरेख प्रणालीत’ माहितीची नोंद करतील.

• स्व-गणना (Self-Enumeration): नागरिकांना स्वतःच्या कुटुंबाची माहिती ऑनलाइन भरण्याचा पर्याय प्रथमच दिला जाणार आहे.

• जलद आणि पारदर्शक: डिजिटल नोंदीमुळे डेटा संकलन आणि विश्लेषण अत्यंत वेगाने आणि अचूकपणे होईल.

जनगणनेचे प्रशासकीय आणि राष्ट्रीय महत्त्व

जनगणना हा देशाच्या आणि राज्याच्या विकास नियोजनाचा भक्कम पाया आहे. डॉ. निरुपमा जे. डांगे यांनी स्पष्ट केल्यानुसार, ही केवळ प्रशासकीय जबाबदारी नसून पुराव्यावर आधारित धोरणनिर्मितीचा बेस आहे.

• मतदारसंघांची पुनर्रचना: लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघांची पुनर्रचना या जनगणनेच्या आकडेवारीवर अवलंबून असेल.

• योजनांची अंमलबजावणी: वित्त आयोगाच्या शिफारशी आणि ‘प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजनेसारख्या’ महत्त्वाच्या विकास योजना प्रभावीपणे राबवण्यासाठी हा डेटा अत्यंत उपयुक्त ठरेल.

जनगणना २०२७: टप्पे आणि कार्यपद्धती (Step-by-Step Process)

डिजिटल जनगणनेची प्रक्रिया केंद्र सरकारच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार खालील टप्प्यांत पार पडेल:

1. स्व-गणना (Self-Enumeration): १ मे ते १५ मे २०२६ या काळात नागरिक स्वतः पोर्टलवर जाऊन आपली माहिती भरू शकतील.

2. थेट माहिती संकलन (House-listing & Enumeration): १६ मे ते १४ जून २०२६ दरम्यान प्रगणक घरोघरी जाऊन मोबाईल ॲपद्वारे माहिती नोंदवतील. (ज्यांनी स्व-गणना केली आहे, त्यांची माहिती फक्त पडताळली जाईल).

3. डेटा सिंकिंग: मोबाईल ॲपमधील माहिती थेट केंद्रीय सर्व्हरवर सुरक्षितपणे सेव्ह केली जाईल.

महत्त्वाचे मुद्दे (Important Highlights)

• मार्गदर्शक अधिकारी: महारजिस्ट्रार मृत्युंजयकुमार नारायण आणि मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्या नियंत्रणाखाली महाराष्ट्रात अंमलबजावणी.

• राज्यस्तरीय तयारी: अतिरिक्त मुख्य सचिव सीमा व्यास यांच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्रात जनगणनेची तयारी अंतिम टप्प्यात असून अधिकाऱ्यांचे प्रशिक्षण सुरू आहे.

• जबाबदारी निश्चिती: विभागीय आयुक्त, जिल्हाधिकारी आणि महानगरपालिका आयुक्त यांच्यावर या प्रक्रियेची प्रमुख जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे.

जनगणना २०२७ महत्त्वाच्या तारखा (Important Dates Table)

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

‘जनगणना २०२७‘ ही भारताच्या डिजिटल प्रगतीतील एक महत्त्वपूर्ण झेप आहे. अचूक माहिती संकलनामुळे देशाच्या सर्वसमावेशक विकासाला गती मिळणार आहे. प्रत्येक नागरिकाने या राष्ट्रीय उपक्रमात सहभाग नोंदवून आपली माहिती अचूकपणे देणे आवश्यक आहे.

(अशाच नवनवीन शैक्षणिक आणि सरकारी अपडेट्ससाठी aapalathakare.in ला भेट देत राहा.)